Black Swan
Thiên nga đen
Taleb hoạt động với tư cách nhà đầu tư phái sinh rồi có được cảm hứng về "thiên nga đen", tức lý thuyết hắc điểu. Taleb lập luận rằng những sự kiện này xảy ra một cách ngoại lệ, nhưng khi xảy ra thì gây ra thay đổi khủng khiếp, và dù sự việc đã xảy ra rồi người ta vẫn ảo tưởng rằng mình có thể dự đoán được nó từ trước.
Khi thiên nga đen lần đầu được phát hiện ở Úc, người ta chỉ biết thiên nga trắng chứ không biết có thiên nga đen. Một khi đã được phát hiện thì không chỉ giới sinh học mà cả châu Âu đều chấn động. Thế nhưng qua nghiên cứu khoa học, người ta đã hiểu rõ ràng vì sao thiên nga đen tồn tại.
Tức là, trước đó người ta xem việc thiên nga chỉ tồn tại màu trắng là chuyện đương nhiên, nhưng khi thiên nga đen được phát hiện thì họ rơi vào hoảng loạn lớn, và sau khi phát hiện ra thiên nga đen, nghiên cứu lại cho tử tế thì thấy rõ về mặt khoa học rằng thiên nga đen buộc phải tồn tại. Vì lý thuyết khoa học chẳng thay đổi gì dù là "trước khi sự việc xảy ra" hay "sau khi sự việc xảy ra", nên ngay cả trước khi thiên nga đen được phát hiện, chỉ cần suy nghĩ kỹ là có thể nhận ra ngay rằng thiên nga đen có thể tồn tại; nhưng cho tới khi sự việc xảy ra thì không ai nghi ngờ mệnh đề "mọi thiên nga đều trắng".
Tùy theo cách dịch, nó cũng được gọi là "lý thuyết thiên nga màu đen". Cốt lõi của lý thuyết là: khi một sự kiện hoàn toàn không thể lường trước thực sự xảy ra thì sinh ra dư chấn lớn, và trong quá trình phân tích nó về sau lại nảy sinh sự phóng đại rằng "tai nạn là tất yếu".
Tâm lý cơ bản của con người là khi một sự kiện vốn bất định xảy ra thì qua việc phân tích nguyên nhân về sau, họ gán ghép để tin rằng đã có điềm báo chắc chắn. Lý thuyết hắc điểu còn đi xa hơn: khi một sự kiện nhất định xảy ra, qua phân tích về sau người ta nghĩ rằng đó là sự kiện tất yếu phải xảy ra và lẽ ra đã có thể dự đoán được.
Chủ đề: lý thuyết kinh tế,Nassim Taleb,Antifragile
Danh mục: Wiki/Kinh tế